Gesneden krul van een bisschopsstaf

Meer informatie aanvragen
Prijs op aanvraag

Wereldwijde verzending mogelijk

Herkomst
Noord-Frankrijk of Vlaanderen
Periode
14e eeuw
Materiaal
Vruchtenhout
Afmetingen
19 cm
Literatuur

P. Williamson & G. Davies, Medieval Ivory Carvings 1200-1550 part I, Londen 2014, p. 413.

Vragen over dit object?

Kies een van de onderstaande contactmogelijkheden:

Omschrijving

Deze zeldzame 14e-eeuwse vruchthouten krul van een bisschopsstaf verbeeldt de Aanbidding der Koningen. Soortgelijke krullen zijn voornamelijk in ivoor uitgevoerd. In het centrum van de gegroefde krul is de aanbidding van het kindje Jezus door de wijzen uit het Oosten te zien. Deze wijzen volgden de ster naar Bethlehem om het kind te vinden, en boden hem goud, wierook en mirre aan. In de Westerse kunsttraditie worden de wijzen of astrologen van oudsher afgebeeld als drie koningen, en kregen ze de namen ‘Melchior’, ‘Balthasar’ en ‘Caspar’ toebedeeld. Maria, gezeten op een troon versierd met driepassen, heeft de staande Christus op haar schoot en houdt hem bij zijn benen vast. Ze draagt een kroon op haar lange, golvende haar. Boven het hoofd van Christus, in de binnenkant van de krul, is de felle ster die de koningen volgden. Voor het kindje Jezus knielt één van de koningen neer, en biedt Christus zijn geschenk aan. De tweede koning staat rechtop en kijkt naar de ster boven het kind. De knielende koning draagt een kroon en naar het lijkt een zwaard aan zijn versierde riem. De volle baard van deze koning doet vermoeden dat dit Melchior is, die traditioneel als oude man met baard wordt afgebeeld. De staande koning draagt geen kroon. De derde koning en Jozef zijn niet aanwezig, dit kan een artistieke keuze in verband met de beschikbare ruimte geweest zijn. Boven de koningen is een engel die een boekrol vasthoudt. Aan de zijkant van het tafereel zijn twee koeien te zien; de wijzen vinden het kind en Maria in een stal in Bethlehem. De buitenkant van de krul is versierd met wijnranken en druiventrossen, een verwijzing naar Christus als de Ware Wijnstok. Ook de basis van de krul is versierd met druiventrossen en bladeren. Over het geheel van de gesneden krul is een verticale decoratieve profilering.

De bisschopsstaf wordt gedragen door bisschoppen en abten als symbool van autoriteit en pastorale zorg. De staf heeft voornamelijk een liturgische functie en wordt met de linkerhand vastgehouden, om met de rechterhand te kunnen zegenen. De vorm van de bisschopsstaf is afgeleid van een herderstaf: het gekrulde uiteinde dient om de afdwalende schapen op het rechte pad te leiden, de andere kant van de staf is puntig om de luie schapen aan te sporen verder te gaan en om bedreigingen op afstand te houden. De staf is symbolisch voor de herderlijke zorg van de bisschop voor de gelovige en werd vanaf de vroege jaren van de christelijke kerk gebruikt. De krullen werden in de vroege middeleeuwen van verschillende materialen vervaardigd, maar vanaf de twaalfde eeuw ontwikkelde zich een voorkeur voor ivoor. De staf werd vaak gemaakt van hout. De kruisiging en Maria met kind zijn herhaalde motieven.

Een aantal, voornamelijk Italiaanse, bisschopsstaven hebben een gestileerde slangen of drakenkop als verbinding tussen krul en staf. Dit is een verwijzing naar het verhaal van Aäron, de broer van Mozes, die zijn staf bij de Farao van Egypte op de grond gooide, waarna de staf veranderde in een slang. Op deze staf is aan de achterkant, naast de troon van Maria, een geschubde staart te zien, die uitloopt in de typische hartvorm van een drakenstaart; waarschijnlijk is dit een verwijzing naar de desbetreffende staf van Aäron. 

 

Legal


Site by Artimin