Liturgische lepel

Meer informatie aanvragen
Prijs op aanvraag

Wereldwijde verzending mogelijk

Herkomst
Duitsland
Periode
Vroeg 17e eeuw
Materiaal
Palmhout
Afmetingen
22 cm
Literatuur

J. van Trigt, From Gothic to Art Deco - The J. Hollander Collection, Antwerpen 1999, p. 107.

Vragen over dit object?

Kies een van de onderstaande contactmogelijkheden:

Omschrijving

Deze bijzondere Duitse lepel is een liturgische lepel die gebruikt werd bij de vieringen van de Eucharistie. Met de lepel werden wijn en brood gedeeld aan de gelovigen, zonder dat er kruimels of druppels verloren zouden gaan. De rijk versierde lepel heeft een fijn gesneden steel en kom. In de binnenkant van de kom is centraal God de Vader met uitgestrekte armen en een stralenkrans te zien, zittend op de wolken van de hemel. Aan zijn linker- en rechterkant zijn twee gevleugelde engelen met trompetten. Onder de wolken bevinden zich twee groepen mensen met daartussen een engel die een kruis vasthoudt. De twee groepen worden door God de Vader geoordeeld en verdeeld tussen hemel en hel. Zijn rechterhand, met daarnaast een olijftak, wijst de ene helft richting de hemel en de wolken, zijn linkerhand, met daarnaast een zwaard, wijst de andere helft richting de hel en de vlammen. De groep mensen die naar de hel wordt geleid wordt gedreven door een duivel met zweep, vleugels en horens. Langs de binnenrand van de lepel staat de inscriptie: ‘O IESU HILF SUR SELBEN SEIT VON WEGEN / DEINER WUNDEN’.

Op de achterkant van de lepelkom zijn vier engelen afgebeeld, die ieder een passiewerktuig vasthouden. Deze passiewerktuigen, ook wel Arma Christi, zijn een aantal voorwerpen die verwant zijn aan de martelingen van Christus. De engel aan de linkerkant heeft een hamer en nagels vast, de engel daarboven een zweep, de engel daarnaast een rietstok en de engel aan de rechterkant een speer. De engelen zitten en leunen op een krullend, decoratief element, in dezelfde stijl als de dwarsbalk van het kruis. Daaronder is Christus aan het kruis, met uitgestrekte armen, doornenkroon en lendendoek, afgebeeld. Boven het hoofd van Christus staat het opschrift INRI. Aan de voorkant van de steel staan twee mollige putto’s naast elkaar die ieder een wijnkelk vasthouden, waarmee het bloed van de gekruisigde Christus opgevangen wordt. Onder deze figuren staat een bebaarde man met zijn hoofd op zijn hand, in contemplatie verzonken. Aan de achterkant van deze man, onder het kruis van Christus, hangt een druiventros. Onderaan de steel staat, omgekeerd ten opzichte van de man daarboven, een droevige figuur, gehuld in een mantel en halve sluier. Dit zou een wenende Maria kunnen voorstellen.  

De gehele lepel staat in het teken van de eucharistie: zowel het lijden en sterven van Christus, als de wijn, in kelk en druiventros, en het naderende oordeel van God aan het eind der tijden wordt afgebeeld. De lepel dient zo niet alleen als liturgisch voorwerp, maar roept de gelovige ook op tot bezinning.  

De zin die aan de binnenkant van de lepelkom staat is afkomstig uit het vijfde vers van een gezang van Bartholomäus Ringwaldt, geschreven in 1586. Ringwaldt was een Lutherse predikant, afkomstig uit Duitsland en schreef het lied ‘Es ist gewißlich an der Zeit’ in de verwachting van een zeer spoedige wederkomst van Christus. In de hedendaagse Nederlandse berijming van het gezang wordt de zinsnede ‘ O Jesu, hilf zur selben Ziet, Von wegen deiner Wunden’ vertaald met ‘O Jezus, help mij dan ter tijd, ter wille van uw wonden.’  

Er is een aantal vergelijkbare lepels bekend, grotendeels uit de zeventiende eeuw en vervaardigd in Duitsland. (Zie Victoria and Albert Museum, Londen (inv. no. 2142-1855), The Metropolitan Museum of Art, New York (inv. no. 64.101.1608), Dithmarschenn Landesmuseum, Meldorf (inv. no. DLM 895) en de J. Hollander Collectie (inv. no. 769). Een aantal van deze lepels heeft een duidelijke liturgische functie, andere werden geschonken als huwelijks- of gelegenheidslepels. Overlap in stijl en figuren doet vermoeden dat deze lepels misschien in hetzelfde atelier vervaardigd zijn.

Legal


Site by Artimin